Full þörf er á umræðu um skort á lyfjafræðingum í apótekum landsins. Lyfjafræðingafélag Íslands leggur áherslu á að sú umræða sé laus við upphrópanir og að hún taki mið af hagsmunum félaga sinna. Félagið telur það ábyrgð sína að leiðrétta mikilvæg atriði þegar kemur að staðhæfingum í frétt Morgunblaðsins 9. maí.

Í viðtali lýsir Andrés Magnússon, framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu, áhyggjum sínum. Útlit sé fyrir lokun apóteka og gefið í skyn að seinkun á veitingu starfsleyfa fyrir nýútskrifaða lyfjafræðinga sé orsökin. 

Taka má undir að veiting starfsleyfa mætti ganga hraðar fyrir sig. Ekki síst þar sem það léttir á álagi á lyfjafræðinga í apótekum og auðveldar afleysingar yfir sumarmánuðina. Að fullyrða að seinkun á veitingu starfsleyfa um mánuð valdi lokun apóteka á landsbyggðinni er aftur á móti umræða sem er á villigötum.

Við teljum mun mikilvægara að fjalla um fjölda apóteka, kröfur um faglært starfsfólk, menntun sem nýtist ekki sem skyldi og starfsumhverfi lyfjafræðinga. 

Köfum aðeins dýpra í þessar fullyrðingar sem fléttast allar saman. 

Fjöldi apóteka. Á Íslandi eru 639 lyfjafræðingar undir 67 ára með starfsleyfi og stefnir í að þeim fjölgi um 25 eftir útskrift í sumar. Apótek landsins eru 74 talsins (49 á höfuðborgarsvæðinu og 25 á landsbyggðinni). Framboð lyfjafræðinga ætti því að teljast feikinóg fyrir apóteksfjölda landsins. En rétt eins og fjöldi apóteka fylgir lögmálum markaðarins er þörf fyrir lyfjafræðinga víðar í samfélaginu og því velur stór hluti þeirra sér annan starfsvettvang. Á Íslandi er fjöldi apóteka miðað við höfðatölu með hæsta móti miðað við nágrannalönd okkar. Þessi samanburður við nágrannalönd er mikilvægur til að átta sig á að núna virðumst við mögulega vera komin að sársaukamörkum. Lyfjafræðingum í apótekum er þunnt smurt yfir landið og það bitnar á starfsumhverfi þeirra. Sem aftur gerir önnur störf eftirsóknarverðari. Til ráða er annaðhvort að fækka apótekum eða fjölga lyfjafræðingum. Þriðji möguleikinn væri að bæta kjör lyfjafræðinga í apótekum. Það myndi laða að fleiri lyfjafræðinga til starfa og samtímis auka rekstrarkostnað sem alla jafna ætti að leiða til fækkunar apóteka. 

Kröfur um faglært starfsfólk. Apótek eru ekki almennar verslanir heldur þjóna þau mikilvægu hlutverki í heilbrigðiskerfi landsins. Í samræmi við það eru lagakröfur um að ákveðin þekking sé til staðar í hverju apóteki. Til þess að apótek megi starfa þarf til að mynda tvo lyfjafræðinga í starfi. Undanþágur frá þessu hafa þó verið veittar til þess að bregðast við skorti á lyfjafræðingum. Það gefur auga leið að slíkar undanþágur auðvelda fjölgun apóteka. Einnig eru kröfur um að lyfjatæknar séu til staðar til að aðstoða lyfjafræðinga. Lyfjafræðingar ásamt lyfjatæknum mega einir veita ráð um lyf, enda hafa þeir hlotið menntun og þjálfun í því. Allur gangur er þó á að mönnunarkröfum sé fylgt eftir og mörg dæmi eru um að ófaglært starfsfólk sé fengið í stað lyfjatækna til þess að lækka rekstrarkostnað. Þetta er mögulegt vegna undanþáguákvæða í reglugerð. Afleiðingar þess að veita undanþágur frá kröfum um faglært starfsfólk (lyfjafræðinga og lyfjatækna) eru að álagið á lyfjafræðingana sem standa vaktina eykst. Þetta bitnar ekki eingöngu á lyfjafræðingum. Þeir kvarta undan tímaskorti sem spilar stóran þátt í að þeir geta ekki sinnt ráðgjöf um lyf sem skyldi. Menntun þeirra nýtist því ekki nægilega vel og aðalhvatinn til starfa í apóteki er tekinn af þeim.

Menntun sem nýtist ekki. Lyfjafræðingar búa yfir sértækri þekkingu um lyf sem hægt væri að nýta betur. Lyfjafræðingar erlendis sinna víðtækara hlutverki í heilbrigðiskerfinu en hér á landi. Þeir veita t.d. ráðgjöf um rétta notkun lyfja, bólusetja og sjá um endurnýjanir á fjölnota lyfseðlum og skrifa jafnvel upp á lyf við ákveðnum sýkingum til að létta á í heilbrigðiskerfinu. Það hefur sýnt sig að þetta leiði til sparnaðar í heilbrigðiskerfinu á sama tíma og lyfjafræðingar þrífast betur í störfum þar sem menntun þeirra er nýtt. Þetta felur einnig í sér aukin samskipti við viðskiptavini og eykur upplifun lyfjafræðinga á mikilvægi starfs síns. Allt ofangreint hefur sýnt sig að eykur starfsánægju sem er lykillinn í að lyfjafræðingar fáist til starfa í apótekum.

Starfsumhverfi lyfjafræðinga. Í mörgum apótekum er aðeins einn lyfjafræðingur sem stendur vaktina og kemst oft á tíðum hvorki í mat né kaffi. Lögum samkvæmt skulu apótek vera opin a.m.k. milli 9 og 18 (nema að veitingu undanþágu) og því lýkur vinnudegi lyfjafræðinga oft eftir klukkan 18. Lyfjafræðingar í apótekum hafa einna lengstu vinnuskyldu hér á landi skv. kjarasamningum. Einnig eru sum apótek opin um helgar, kvöld og jafnvel á næturna.

Fjöldi vinnustunda, skortur á sveigjanleika og álag á vinnutíma sem lýst er hér að ofan leiðir oft til þess að fólk leitar á önnur mið. Við þessu er brugðist með því að leita til nýútskrifaðra lyfjafræðinga sem vissulega fá gott tækifæri til að læra hratt. Starfsumhverfi leiðir þó til þess að þeir endast oft ekki lengi í því starfi.

Lokaorð

Af ofangreindu má leiða að flýtimeðferð á veitingu starfsleyfa fyrir nýútskrifaðra lyfjafræðinga leysir ekki vandann við að manna apótek landsins. Það sé skyndilausn á dýpra vandamáli. Hið raunverulega samtal þarf að snúast um halda lyfjafræðingum í starfi með því að gera betur við stéttina. Aðeins með því að takast á við þessar grundvallar áskoranir getum við sannarlega tryggt bætta lyfjaþjónustu sem væri viðskiptavinum, lyfjafræðingum og heilbrigðiskerfinu til hagsbóta.